مسلمان آزاد كنيد و بس ولى اگر قبيله ى مقتول با شما همپيمان بودند و دشمن نبودند خونبهاى مؤمن مقتول را بدهيد و يك غلام نيز آزاد كنيد كه مسلمان باشد . و اگر كسى غلام نداشت دو ماه پىدرپى روزه بدارد ، تا براى گناهكار از سوى خداوند توبه باشد كه او دانا است و دستورش بخير و صلاح است ، ولى اگر كسى 93 دانسته و فهميده مؤمنى را بكشد ، سزاى او جهنمى است هميشگى كه گرفتار لعنت و غضب خدا است ، و براى او بزرگ آزارى آماده كرده است . سخن مفسرين : « ما كانَ لِمُؤْمِنٍ » 92 طبرى : ابن زيد گفت : ابو درداء در يك ( سرّيه ) بود ( يعنى عدّه ى مأمور بجنگ با يك قبيله ) و براى انجام حاجتى بميان دره اى رفت ، مردى را از قبيله ى طرف جنگ با چند گوسفند در آنجا ديد ، با شمشير به او حمله كرد ، او اظهار مسلمانى كرد و گفت « لا إله الَّا اللَّه » ابو درداء گوش نكرد او را كشت و گوسفندهايش را نزد رفقاى خود آورد ، پس از آن در كار خود انديشناك شد و حضور پيغمبر ( ص ) آمد و سرگذشت خود را نقل كرد ، پيغمبر فرمود : او كه به زبانش اظهار - اسلام كرد ، مگر ميخواستى دل او را بشكافى تا راست و دروغش را معلوم كنى ؟ او پرسيد پس چه كنم ؟ فرمود : گفتن « لا إله الَّا اللَّه » را چه بايد كرد ؟ ابو درداء ميگفت : آنوقت كه پيغمبر اين را فرمود : من آرزو كردم كه آن دم ، اوّل مسلمانى من ميبود تا از زيان كشتن مسلمان آسوده باشم ، و از نعمت « لا إله الَّا اللَّه » برخوردار باشم ، و اين آيه در اين موقع نازل شد . مجمع : اگرچه ظاهر آيه ممكن است بفهماند كه براى مؤمن قتل خطا جايز است ، ولى اين درست نيست و معنى جمله اين است : مؤمن چنين كارى نميكند كه همكيش خود را بكشد ، مگر نفهمد و خطا كند ، و ممكن است جمله اين طور معنى شود : مؤمن نبايد مؤمن را بكشد ، ولى اگر نفهميد و بخطا كشت بايد به اين وسائل گناه خود را پاك كند . « إِلَّا خَطَأً » 92 كشّاف : اين كلمه سه جور قرائت شده است : 1 - با نصب كه قرائت مشهور است ، 2 - با الف كشيده و همزه ى آخر خطاء ، 3 - با الف و بدون